Industrieel Erfgoed Wijchen

Het ontstaan van de Werkgroep: Industrieel Erfgoed Wijchen.

Bert Bloo als oud Wijchenaar destijds wonend in Nijmegen heeft een voortrekkersrol gespeeld bij de oprichting van STIENEO.
Industrieel Erfgoed Nijmegen en Omgeving. In die hoedanigheid heeft hij meegewerkt aan het uitgeven van een aantal publicaties en samenstellen van Tentoonstellingen over Nijmeegse Bedrijven en een regionaal onderwerp als de STEEN INDUSTRIE.
Twee jaar geleden is Bert weer naar Wijchen verhuisd en heeft zijn activiteiten verplaatst om de aandacht te richten op het Industriële Erfgoed in Wijchen. Op zijn initiatief is er een Wijchense werkgroep geformeerd.
Daarna heeft Bert Bloo op passende wijze zijn functie bij Stieneo kunnen neerleggen en heeft bij wijze van erkenning van zijn verdienste bij Stieneo een startbedrag voor de werkgroep Industrieel erfgoed Wijchen meegekregen. De banden met Stieneo zijn niet geheel doorgesneden want de intentie is er over en weer elkaar te helpen en ondersteunen waar dat gepast en wenselijk is.
De aansluiting bij de Historische Vereniging Tweestromenland is weer een logisch gevolg om wederzijdse kennis te delen en uit te diepen. Tevens is de Historische Vereniging Tweestromenland bekend bij lagere overheden als gemeente en provincie en kan daardoor leidend zijn bij het verwerven van eventueel benodigde fondsen om onze doelstelling te bereiken.

DE LEDEN VAN DE WERKGROEP ZIJN:

BERT BLOO, WIJCHEN bertbloo@kpnmail..nl
NIC BAKKER, WIJCHEN nic_bakker@kpnmail.nl
HARRIE BAKKER, NIFTRIK h.w.bakker@hetnet.nl
GUUS VAN HECK, WIJCHEN agvanheck@gmail.com

Doel:
De Werkgroep Industrieel Erfgoed Wijchen stelt zich ten doel, aandacht te vragen voor het industrieel erfgoed van Wijchen
en het bevorderen van de instandhouding daarvan .

VISIE VAN DE WERKGROEP INDUSTRIEEL ERFGOED WIJCHEN
• Industrieel erfgoed

Industrieel erfgoed bestaat uit de overblijfselen van de industriële cultuur uit een bepaalde periode in een bepaald gebied. Deze overblijfselen worden om diverse redenen van grote waarde geacht:
- historisch
- technologisch
- economisch
- architectonisch
- sociaal
- wetenschappelijk.

Concreet gaat het om:
- gebouwen van grote en kleine fabrieken, maar ook gebouwen die verbonden waren met de industrie en dienden voor sociale, onderwijskundige of
religieuze activiteiten;
- machines, apparatuur, werkprocessen en productiemethoden;
- energiecentrales, pompstations e.d.;
- transportmiddelen en infrastructurele voorzieningen;
- de materiële en immateriële herinneringen aan de vroegere industriële overblijfselen; naast archieven van foto’s, films en andere
informatiedragers (liederen, muziek, reclamemateriaal etc.) zijn dit ook de verhalen over de vroegere industriële cultuur.

• Motieven om industrieel erfgoed in stand te houden

Prof.dr. P.M.M. Klep noemt diverse motieven om industrieel erfgoed te bewaren, te hergebruiken en te herbeleven:
- de culturele betekenis: het handhaven van een oorspronkelijke lokale identiteit, als een blijvende fysieke herinnering aan de industriële
bijdrage die de lokale bevolking heeft voortgebracht;
- de technologische betekenis: het bewaren van plaatsen waar wezenlijke industriële uitvindingen en toepassingen vandaan komen;
- de kunsthistorische betekenis: het bewaren van (afbeeldingen van) gebouwen met een gezichtsbepalend karakter op architectonisch gebied;
- de technisch-historische betekenis: hoe werkte men vroeger en welke machines, toestellen en gereedschap werden gebruikt;
- de toeristische betekenis: het kennis nemen van pre-industriële bedrijfsprocessen, molens, brouwerijen, enz.; het hergebruik van
fabrieksgebouwen.

• Industrieel erfgoed in Wijchen

Door industrieel erfgoed van Wijchen te behouden, komt kennis beschikbaar over het ontstaan en de latere ontwikkelingen van de industrie.

- In Wijchen kwam de industrialisering eerst goed op gang na de Tweede Wereldoorlog. Vóór WO II waren er slechts enkele bedrijven gevestigd; in
veel gevallen hadden deze ernstig te lijden onder de jaren 30-crisis.

- Van groot belang voor de vestiging van bedrijven in Wijchen was de (voor die tijd, de jaren ’50) vooruitziende visie van het gemeentebestuur,
met name van burgemeester Van Thiel. Hij hanteerde de volgende beleidsspeerpunten:
o creëren van arbeidsplaatsen
o bouwen van voldoende woningen voor de Wijchense bevolking
o verbeteren van het onderwijs
o verschaffen van goede middelen voor vrijetijdsbesteding.

- Als gevolg daarvan ontstond in Wijchen een aantrekkelijk vestigingsklimaat met relatief goedkope industrieterreinen. Zo ontstond In Wijchen een
diversiteit aan industrieën, zoals carrosseriefabrieken, meubel- en textielindustrie.

- Met de opkomst en uitbreiding van de industrie veranderden ook de sociale verhoudingen in de van oudsher dorpse, hoofdzakelijk agrarische lokale
gemeenschap waarin middenstanders een belangrijke functie vervulden.

- Ook op veel andere terreinen voltrokken zich grote veranderingen. Te denken valt aan de invloed van de kerk, van het zich sterk ontwikkelende
onderwijs, van instituties zoals de vakbond (vaak een eigen bond per beroepsgroep, bv. timmerlieden, metaalbewerkers), en
van radio en TV, reclame, social media, etc.

• Markante Wijchense bedrijven, van belang voor de industriële ontwikkeling

Mes schoolmeubelen
…. met Gomarius Mes, de hoofdonderwijzer van de dorpsschool; hij verdiende bij met het uitgeven van schoolboekjes en schoolplaten maar werd vanwege deze niet getolereerde buitenschoolse actie verbannen naar Alverna. De kinderen verslonden zijn boeken en met de levering van schoolplaten ontstond de behoefte om ook platenkisten en ander schoolmateriaal te maken. In de periode tussen 1900 en 1908 ontstond de (school)meubelfabriek Erven Kooijmans-Mes met bijna het monopolie voor de RK-scholen. Inmiddels is Kooijmans-Mes door een fusie met Rothuizen (1965) uitgegroeid tot Eromes.

Eltink Meubelen
…. met Jos en Arthur Eltink die naar Wijchen kwamen uit Beneden-Leeuwen en een enorme boost gaven aan de marketing van meubelenverkoop. Met reclamespotjes op radio Luxemburg en in de bioscopen : “Eltink Meubelen - uit Wijchen bij Nijmegen”; met een rechtstreekse verkoop aan de consument hetgeen ongebruikelijk was in die tijd; met huiskamer-bijeenkomsten “Praatjes rond de open haard” met bekende Nederlanders zoals Godfried Bomans, Wina Born en anderen.

Guelen timmerfabriek / later aannemersbedrijf en woningfabriek
…. met Teun Guelen, met de bouwpakketgewijze ontwikkeling van de PéGé woningen (1956 is een strijdperiode tegen woningnood), fabrieksmatige systeembouw van woningen die snel (binnen 14 dagen) ter plaatse konden worden opgebouwd in de periode van wederopbouw na de oorlog.

Berko
…. met Paul Kokke, uitvinder en ondernemer; ontwikkelde persoonlijk technische gereedschappen en infrastructuur met perslucht, o.a. een systeem voor de productie van de ‘Rubber Roekel Ringmatten’.

Lakatex
… met dhr. Laupman, innovator van textieldrukmachines, later in licentie gebouwd door Stork Boxmeer die daarmee internationale faam verwierf in de textieldrukwereld.

Floor
… met 2 van de 5 broers die uit Hilversum kwamen, de licentie kregen voor de assemblage van de indrukwekkende MACK Truck voor Europa en opleggers bouwden. Zelf brachten ze de ‘FTF’ (Floor Truck Fabriek) op de markt: zware vrachtwagens en aanhangers met voor een liftinstallatie.

Nooteboom
.... de familie Nooteboom bouwt exceptionele aanhangers voor speciaal transport voor de hele wereld in stukproductie. Trailers met uitschuifsystemen voor o.a. het vervoer van windmolens.

Synprodo
…. Isola uit Hilversum vestigde zich in 1954 aan de Nieuweweg waar het isolatiewerkzaamheden uitvoerde. Later werd het bedrijf omgevormd tot producent van ‘Synprotex’ (polystyreenschuim: tempex of ‘piepschuim’) dat diende als bouwisolatie- of verpakkingsmateriaal.
Synprodo kende 2- en 3-ploegendienst en werkte eenmaal in de 3 weken ook op zaterdag.
Bedrijfsleider Janssen had een eigen zangkoor als hobby en ronselde daarvoor personeel, met de verplichting om met Kerst in zijn kerk in Nijmegen op te treden. Het bedrijf kende een actieve personeelsvereniging en heeft een seniorenvereniging voor oud-werknemers.

Dercks
… met Gerard Dercks wiens carrosseriebedrijf kleinere wielen monteerde onder opleggers waardoor een lagere laadvloer en dus per saldo volumewinst ontstond. Dit was interessant voor het transport van het lichte materiaal van Synprodo. De samenwerking van Synprodo Verpakkingen met Van Ewijk Transportbedrijf heeft geresulteerd in de ontwikkeling van een multifunctionele afzetcontainer: een speciale container voor volumineus transport. Deze wordt vol bij de klant afgeleverd en daar als opslagruimte gebruikt.

Martens Karosseriebouw
… de rad- en wagenmakerij die prachtig beschilderde carrosserieën leverde voor andere bekende Nederlandse bedrijven. Verzamelaar Anton de Kleijn heeft een bestand van 150 vrachtwagens die gebouwd zijn door Martens.

Drukkerij de Kleijn
…. bij de oprichting van deze drukkerij was de turn- en schoolmeubelfabriek van de gebroeders Mes de eerste en grootste opdrachtgever; ook Stoomzuivelfabriek Cunera en de NV Hollandse Margarine Fabriek – die later de naam Brinkers krijgt – lieten hun drukwerk hier verzorgen, net zoals allerlei middenstanders uit Wijchen in de afgelopen honderd jaar.

Fermacell
…. voorheen Vagips, die uit vliegas – het afval van de verbranding van steenkool door de Provinciale Elektriciteitscentrale in Nijmegen – gipsplaten maakt, op industrieterrein de Loonse Waard in Niftrik.

Banken
…. begon in de jaren ’50 in Batenburg met het telen van verse champignons en is sinds 2012 gevestigd op Bijsterhuizen. Sindsdien is ‘het bedrijf met een passie voor paddenstoelen’ uitgegroeid tot een van de meest vooraanstaande internationale teelt- en handelsbedrijven van champignons, paddenstoelen en specialiteiten.

Vergeest
…. behoort tot de oudste familiebedrijven van Nederland: de geschiedenis van Vergeest voert terug tot het jaar 1700! Nadat zijn broer het familiebedrijf van vader Wim overnam, besloot Joris Vergeest in 1994, na een grondige renovatie van de oorspronkelijke werkplaats te Hernen, traditiegetrouw zijn eigen bedrijf in de metaaltechniek te starten. De werkzaamheden nemen fors toe en Hernen wordt als locatie in Hernen te klein. Op Bijsterhuizen wordt in 2004 een modern bedrijfspand van 1000 m2 gebouwd dat in de jaren daarna geleidelijk verder wordt uitgebreid tot 3200 m2.

Modderkolk
…. met Simon de Luy die in Wijchen een bedrijf runt dat zich toelegt op de aanleg en installatie van onder meer elektrotechnische apparatuur. Modderkolk besteedt specifiek aandacht aan de combinatie van leren en werken, in de vorm van een bedrijfsschool.
Het bedrijf kent al een langdurige binding met Wijchen. In 1921 vestigde Jacob Modderkolk zich hier met een bedrijf dat zich geleidelijk verder ontwikkelde op het gebied van industriële elektrotechniek.

Brinkers
…. uit Zoetermeer, vestigde in 1931 in Wijchen een eigen NV Hollandse Margarine Fabriek met moderne olieraffinaderij en een aanzienlijk productassortiment dat in de loop van zijn bestaan nog werd uitgebreid.

Moors Constructie en Machinebouw (MCB)
…. in 1905 in Bergharen voortgekomen uit de dorpssmid en al vier generaties lang een innovatief, staalverwerkend familiebedrijf. De nadruk ligt op machinebouw, automatisering van productiemiddelen en halffabricaten. Het bedrijf is gespecialiseerd in snij- en laswerk, kanten en walsen.

•Personen die vermelding verdienen in verband met Wijchens industrieel erfgoed

Burgemeester Van Thiel
Burgemeester van Wijchen van 1949-1970, voortkomend uit een industrieel geslacht, wist diverse bedrijven naar Wijchen te halen. Hij maakte zodoende van het agrarische dorp ook een industriële plaats van belang. Zijn visie, waaronder het ontwikkelen, vlak na de oorlog, van de Nieuweweg als een brede vriendelijke parkachtige hoofdweg waarlangs fabrieken gevestigd konden worden, was zijn tijd ver vooruit. Ook stond burgemeester Van Thiel persoonlijk aan de wieg van industrieterrein de Loonse Waard, vooral voor de zware industrie.

Han Peters
Van geboorte (1957) Wijchenaar, thans Nederlands Ambassadeur in de Republiek van Suid-Afrika, bracht de (industriële) ontwikkeling van Wijchen tussen 1950 en 1980 op lezenswaardige wijze in kaart in zijn boek ‘Opbouw & uitbouw’ (uitg. Hans Rosmalen, Wijchen, 1981).

==================================================================================================

Onze partners